КАМЕНИЧКА ПАРОХИЈА: ШТО СЕ СЛУЧУВА ВО ОЛТАРОТ – СРЦЕТО НА ПРАВОСЛАВНИОТ ХРАМ
Кога верникот ќе влезе во православен храм, неговиот поглед најчесто се задржува на иконостасот, на прекрасните икони и на царските двери. Но зад тие двери се наоѓа најсветото место во храмот – олтарот. За многумина тоа останува таинствен простор во кој нешто се случува, но не знаат точно што. Токму затоа вреди да се запознаеме со неговото значење.
Олтарот не е само просторија во која свештеникот се подготвува за богослужба. Тој го претставува Небесното Царство, местото на Божјото присуство. Ако храмот го претставува светот, тогаш олтарот го претставува небото. Затоа уште од првите векови во него влегуваат само лица кои имаат благослов и црковна служба.
Во средината на олтарот се наоѓа Светиот Престол. Тоа е најсветото место во целиот храм. На него се извршува Светата Евхаристија и на него слегува благодатта на Светиот Дух врз принесените Дарови. Светиот Престол истовремено го претставува Божјиот престол на небесата, но и Христовиот гроб од кој засветлило Воскресението.
На Светиот Престол секогаш се наоѓа Светото Евангелие како знак на Христовото постојано присуство во Црквата. Тука е и Светиот Крст, преку кој дојде спасението на светот.
На самиот Свет Престол се наоѓа Антиминсот. Тоа е осветено платно на кое е претставено Христовото полагање во гроб и во кое се вшиени мошти од светители. Без антиминс не може да се служи Света Литургија освен во исклучителни ситуации. Тој претставува видлив знак на единството со епископот и со целата Православна Црква.
Зад Светиот Престол се наоѓа Горнoто место. Во катедралните храмови таму се наоѓа епископскиот трон. Тоа место го симболизира Христос како Првосвештеник и Глава на Црквата.
Од левата страна на олтарот се наоѓа жртвеникот, местото каде што се служи Проскомидијата. Тука свештеникот ги подготвува лебот и виното кои подоцна ќе станат Тело и Крв Христови. Жртвеникот истовремено ја претставува Витлеемската пештера каде што се родил Христос, но и Голгота каде што се принесол Себеси за спасение на светот.
Многумина гледаат како свештеникот или ѓаконот излегуваат низ различни врати од олтарот. Централните врати на иконостасот се нарекуваат Царски двери. Тие го претставуваат влезот во Небесното Царство и затоа низ нив за време на Литургијата поминуваат Светото Евангелие и Светите Дарови. Од двете страни се наоѓаат ѓаконските двери преку кои најчесто се движат свештенослужителите.
Во олтарот постојано гори кандило. Неговата светлина потсетува на Христос Кој рекол: „Јас сум Светлината на светот“. Светлината на кандилото истовремено ја симболизира и постојаната молитва на Црквата.
За време на архиерејските богослужби често можат да се видат дикири и трикири. Дикирот е свеќник со две свеќи и ги симболизира двете природи на Христос – божествената и човечката. Трикирот има три свеќи и ја симболизира Света Троица. Со нив епископот го благословува народот.
Во олтарот се наоѓаат и рипидите – украсени метални кругови со претстава на некои од ангелските чинови, како херувими или серафими. Во древноста тие практично служеле за заштита на Светите Дарови, а денес ја симболизираат ангелската служба околу Божјиот престол.
Еден од најважните моменти за време на Литургијата се случува токму во олтарот, кога свештеникот ги чита евхаристиските молитви. Иако верниците често не ги слушаат целосно, токму тогаш Црквата Му благодари на Бога за целото дело на спасението и го повикува Светиот Дух врз принесените Дарови.
Во олтарот секој има своја служба. Епископот е полнотата на свештенството и претстојател на евхаристиското собрание. Свештеникот ја извршува Литургијата и останатите Свети Тајни. Ѓаконот помага во богослужбата и ги произнесува ектениите. Ипоѓаконите му помагаат на епископот при архиерејските служби. Чтеците ги читаат апостолските читања и другите богослужбени текстови. Псалтите, иако најчесто стојат надвор од олтарот, преку своето пеење активно учествуваат во богослужбата и го претставуваат гласот на верниот народ.
Но најважно од сè, е да се разбере дека олтарот не е место на некаква „тајна“ одвоена од народот. Напротив, сè што се случува во него се случува за целиот народ Божји. Свештеникот не се моли само за себе, туку за сите присутни и за целиот свет. Литургијата не е дело на олтарот одделно од храмот, туку заедничко дело на целата Црква – на оние во олтарот и на оние пред иконостасот.
Кога следниот пат ќе присуствуваме на богослужба и ќе ги видиме отворените царски двери, треба да се сетиме дека олтарот не е само дел од храмот. Тој е видлива икона на Небесното Царство, место каде што земјата се допира со небото, а човекот се сретнува со живиот Бог.
(продолжува…)